Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:17:02.976814+00:00

Янгы Разилешив: Филиппадагъылагъа

Янгы Разилешив: Филиппадагъылагъа

1. Баш Сёз

1. Филиппадагъылагъа

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Филиппадагъылагъа

Филиппадагъылагъа

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

Баш Сёз

Филиппадагъылагъа язылгъан кагъыз

Филиппадагъылагъа

Македонияны Филиппа деген шагьарында Павел ят халкълагъа Сююнч Хабарны билдирмек учун чыкъгъан экинчи сапарыны вакътисинде болгъан. Исагъа иман салгъанланы европа топурагъындагъы биринчи жыйынын о шо шагьарда къургъан. Павелни бу кагъызы Филиппадагъы жыйын учун язылгъан. Кагъызны элчи оьзю Сююнч Хабарны билдирегени саялы Румдагъы туснакъда олтургъан вакътисинде язгъан.

Дуван болажакъ гюнню къаравуллай туруп, Павел шо дуван, оьзюнден айыпны да тайдырып, оьзюню азат этивю булан тамамланар деп умут этип тургъан. Кагъызында Павел жыйындагъылагъа оьзюне харж якъдан этген кёмеги учун разилигин билдире туруп, узакъ къалмай Филиппадагъыланы ягъына гелип гетмеге умуту барын айта. Нечакъы уьстюне тюшген къыйынлыкълагъа да къарамайлы, олар Иса Месигьни гьакъындагъы Сююнч Хабаргъа гёре яшайгъанлыкъ элчини гьакъ юрекден сююндюре. Кагъызны экинчи бёлюгюню 6 11 нчи аятлары айрокъда таъсирли язылгъан. Мунда хорлангъан Месигьни ругьланывлу суратлаву бериле. Бу суратлав башлап Исагъа иман салгъанланы арасында Месигьни битимини гьакъындагъы уьйретивню оьсюв ёлуну биринчи шагьатлыкъларындан болуп токътай.

Кагъыз туснакъда язылса да, къуванчлыкъдан толгъан, неге тюгюл де Павелни Филиппадагъы иманлылар булан яхшы аралыкълары болгъан, олар да иманында къатты кюйде токътап, алдагъы кююнде оьзгелеге кёмек этмеге гьазир кюйде тургъан. Шо бир вакътини ичинде элчи Филиппадагъыланы, Месигьден гёзлерин айырмайлы, Ону сюювюн, къоччакълыгъын ва инсанлагъа этип гетген къуллугъун даим эсде сакълап турмагъа тарыкълыгъына тергевюн бакъдыра. Оьзюню къуванчыны баш себебин Павел бир сыйымлы ва агьамиятлы жумла булан айтып берип къоя: «Раббибиз булан бирликде гьар заман сююнюп къалыгъыз; бирдагъы керен де айтаман: сююнюп къалыгъыз!» (4:4).

1

Башлапгъы саламлар

1^1Иса Месигьни къуллукъчулары болгъан биз Павелден ва Тимофейден Иса Месигьге иман салгъанланы жыйыныны башчылары ва кёмекчилери булан бирче Ону Филиппадагъы бары да халкъына салам!+
2Атабыз Аллагьдан ва Раббибиз Иса Месигьден сизге рагьму ва парахатлыкъ болсун!

Павелни шюкюрлюгю ва дуасы

3Гьар гезик сизин эсге алагъанда, мен даим Аллагьгъа шюкюр этемен+. 4Мен сизин учун дуа этегенде, шону сююнч булан этемен, 5неге тюгюл Исагъа иман салгъан гюнден тутуп, гьалиге ерли сиз мени булан бирликде Сююнч Хабарны билдирмекде ортакъчылыкъ этесиз+. 6Сизин арагъызда шо яхшы ишни башлагъанлар Иса Месигь къайтып гележек гюнге шону ахырына чыгъаражакъгъа мен инанаман+. 7Сиз даим мени юрегимдесиз. Сизин барыгъызгъа да бакъгъан якъдагъы мени гьислерим шолай болма да тарыкъ. Сиз барыгъыз да гьали буссагьат да, мен туснакъдагъы вакътиде де, Сююнч Хабаргъа инандырмакъ учун, ону якълайгъанда да Аллагь Оьзюню зор яхшылыгъы булан магъа тапшургъан къуллукъ этивде ортакъчылыкъ эте эдигиз+. 8Сизин барыгъызны да мен Иса Месигьге хас болгъан сююв булан сюегениме ва гёрме гьасиретлигиме Аллагь шагьатдыр+.

9-10Гертиден де агьамиятлы затны сайлап болсун учун, билимигиз ва англавугъуз булан сизин сюювюгюз даим де арта турсун деп мен дуа этемен. Шо заман, Месигь къайтып гележек гюн, сиз таза ва айыпсыз болажакъсыз+. 11Иса Месигьден таба Аллагь сизин къабул этгени саялы, яшавугъуз бек яхшы амаллардан толар. Шолайлыкъда, Аллагьгъа макътавлукъ ва алгъыш болар.

Павелни башына тюшген гьаллар

12Къардашларым, мени башыма тюшген гьаллар Сююнч Хабарны уьстюнлю кюйде билдирмеклигине себеп болгъанны сиз билгенни сюемен. 13Мен Месигьге къуллукъ этегеним саялы туснакъгъа тюшгеним гьали къаладагъы бары да къаравуллагъа ва бары да къалгъанлагъа белгили+. 14Мени гьалымны гёрюп, иман къардашларыбызны кёбюсюню Раббибизге бакъгъан якъдагъы иманы гючленди. Аллагьны каламын олар алдындан эсе гьали тартынмай ва къоркъмай билдирелер+.

15Биревлер Месигьни гьакъында бир бирин гюллейгенини, бирев бирев булан оьчешегенини себебинден билдирегени де герти. Амма башгъалар яхшы къастларыны себебинден билдирелер+. 16Булар буса мени сюегенлигинден, Аллагь мени Сююнч Хабарны якълама салгъанны биле туруп билдирелер. 17Биринчи тайпасы Месигьни гьакъында янгыз оьз пайдасы булан байлавлу къастларыны себебинден, юрегини тюз тюгюллюгюнден билдире. Шону олар магъа мунда, туснакъда, янгыз кёп къыйынлыкълар гелтирмек учун этелер. 18Амма не этежекбиз? Оланы юреклери тюзмю яда тюгюлмю – билмеймен, аслусу олар Месигьни гьакъында айтагъаныдыр.

Мен де шогъар сююнемен ва дагъы да сююнежекмен. 19Неге тюгюл де, сизин дуаларыгъызны яхшылыгъындан ва Иса Месигьни Ругьуну кёмеги булан булар бары да мени къутгъарылывума имканлыкъ бережегин билемен+. 20Месигьни бир затда да гёнгюн чыгъармасман ва уялмакълыкъдан къызармасман деп, уллу умут булан къаравуллайман. Алда йимик, гьали де тартынмайгъан кююмде къалмагъа сюемен. Шо заман, яшажагъыма яда оьлежегиме къарамайлы, оьзюмню яшавум булан Месигьге макътавлукъ гелтирежекмен+. 21Яшамакълыкъ чы мени учун бюс бютюнлей Месигь булан байлавлудур, гьатта оьлмек де къолайдыр. 22Эгер мен яшай туражакъ бусам, шо мени учун пайдалы кюйде ишлемек демекдир. Тек шоланы къайсын сайламакъ яхшыдыр – шону билмеймен. 23Мен эки арада къалып тураман: мен бу дюньядан айрылмагъа ва Месигь булан бирче болмагъа сюемен; шо барындан да яхшысы эди+. 24Тек магъа сизин учун яшамагъа тарыкъ.

25Мен де шогъар инанма да инанаман. Мен сизин барыгъыз да булан дагъы да болуп, иманда ва о береген къуванчда сизге алгъа багъып юрюмеге кёмек этежекмен. 26Шоллукъда, мен сизин ягъыгъызгъа янгыдан гелгенде, сизге мен саялы Иса Месигьден оьктем болма дагъы да кёп себеп болажакъ.

27-28Аслусу – Месигьни гьакъындагъы Сююнч Хабаргъа лайыкълы болуп яшап къалыгъыз! Барыгъыз да бир болуп, Сююнч Хабарда айтылгъан иманны якълай туруп, бир душманыгъызгъа да оьзюгюзню къоркъутмагъа къоймайгъан кюйде яшап къалыгъыз. Шолай яшав олар учун оьлюмню белгиси, сизин учун буса къутгъарылывну белгиси болуп токътажакъ. О да Аллагьдан гелеген затдыр+. 29Сизге янгыз Месигьге иман салмакъ тюгюл, Ону учун азап чекмек де савгъат этилген+. 30Алда мен башдан гечирген ва гьали де къаршылашагъан къыйынлыкълагъа сиз гьали къаршылашып турасыз+.

2

Иса Месигьни саламатлыгъы

2^1Месигь булан бирликде болмакъ сизин ругьландыра ва Ону сюювю сизин рагьатландыра. Аллагьны Ругьу булан бирлешгенсиз, бир биригизге бакъгъан якъда рагьмугъуз ва языкъсынывугъуз бар. 2Шо саялы мени шатлыгъымны дагъы да толу этигиз ва бир йимик сююв, бир йимик ойлар, бир йимик муратлар булан яшап къалыгъыз+. 3Оьз пайдагъыз булан байлавлу къастланы себебинден яда бош оьктемлигигизден гьеч бир зат да этмегиз. Саламат болугъуз ва оьзгелени оьзюгюзден оьр гёрюгюз+. 4Янгыз оьз пайдаларыгъызны тюгюл, башгъаланы пайдаларын да гьисапгъа алыгъыз+. 5Сизин ойлашагъан кююгюз Иса Месигь ойлашагъан кюйде болсун.

6Оьзю Аллагьдай болса да, Иса Оьзю Ону булан тенг болайым деп айланмагъан+.

7О бары затындан магьрюм къалып, къулдай болуп токътагъан. Бары да инсанланы йимик, Ону да къатынгиши тапгъан+.

8Сонг да Оьзюн олай тёбен салды чы, олай тынглавлу эди чи, оьлюмню – гьатта хачдагъы оьлюмню къабул этди+.

9Шо саялы Аллагь Ону бек оьрге де чыгъарды. Аллагь Огъар бары да атлардан оьр болгъан атны берди+.

10Аллагь шону Исаны атыны алдында кёкдегилер, ердегилер ва ерни тюбюндегилер – барысы да тизден чёксюн ва+
11Атабыз Аллагьны макътавлугъу учун гьар тил Иса Месигь Раббибиз экенни ачыкъдан сёйлесин деп этди! 12Шо саялы, сююмлю къурдашларым, мен арагъызда тургъан заманда сиз тынглавлу эдигиз, мен ёкъда буса дагъы да артыкъ кюйде тынглавлусуз. Шолай болгъанда, оьзюгюзню къутгъарылывугъузну ахырына чыкъмакъ учун, бар ёкъ гьюрмет ва къоркъув булан загьмат тёгювюгюзню узатыгъыз. 13Аллагь сизин ичигизде иш гёрюп тура, Оьзю сюеген затны этмек учун, сизге гьаваслыкъ ва гюч берип тура+.

14Бары затны кантсыз ва эришивлюксюз этигиз. 15-16Шо заман бузулгъан ва пасат адамланы арасында сиз таза ва айыпсыз, Аллагьны тетиксиз авлетлери йимик къаларсыз. Сиз даимлик яшавгъа гелтирген хабаргъа гёре яшай туруп, шоланы арасында юлдузлар йимик шавла берерсиз. Бары да къыйынларым негьакъ болмагъаны саялы, Месигь къайтып гележек гюн мен сизин булан оьктем болажакъман++. 17Балики, мен Аллагьгъа сизин иманыгъыз этеген къурбанлыкъ къуллукъ этивню толумлашдырып, къаным тёгюлюп, оьлермен. Мен шо заманда да шат болажакъман ва сизин булан бирче шат болажакъман+. 18Мени булан бирге сиз де шат болугъуз ва къуваныгъыз!

Павелни иш ёлдашлары

19Раббибиз Иса буюрса, сизин гьакъыгъыздагъы бары да янгы хабарланы билип ругьланмакъ учун, ювукъ заманны ичинде ягъыгъызгъа Тимофейни йиберме умут этемен+. 20Тимофей йимик сизин гьайыгъызны этеген мени дагъы адамым ёкъ. 21Гьар ким Иса Месигь сюегенни тюгюл, оьзюню пайдасыны гьайын эте+. 22Сиз Тимофей нечик чыныкъгъан адам экенни билесиз. О мени булан бирге, ата ва улан йимик болуп, Сююнч Хабарны билдирмекге къуллукъ этди+. 23Шогъар гёре, сонг мени ишим нечик болажагъын билгендокъ, ону сизин яныгъызгъа йибермеге умутум бар. 24Узакъ къалмай оьзюм де сизин яныгъызгъа гелип болажагъыма инанаман, Раббибиз буюрса.

25Гьали буса магъа кёмекге деп, сиз мени яныма йиберип гелген иман къардашым Эпафродитни де сизин яныгъызгъа къайтарып йибермеге герекли гёрдюм. О мени булан ишлей туруп, Сююнч Хабарны якълап турду+. 26Эпафродит сизин гёрмеге бек сюе. Оьзю авруй деп, сизге етишген хабарлар ону къайгъырта. 27Гертилей де, о бек авругъан эди ва гьатта оьлю гьалына да етишген эди. Амма огъар, янгыз огъар да тюгюл, магъа да Аллагьны рагьмусу болду ва къайгъыма къайгъы къошулмай къалды. 28Шо саялы да мен ону сизин яныгъызгъа йибермеге бек сюемен. Ону гёргенде, сизге къуванчыгъыз къайтып гележек ва мени башымдан бир къайгъы таяжакъ. 29Ону, Раббибизге иман салгъанда йимик, бек къуванчлы кюйде къаршылагъыз. Ону йимик адамлагъа гьюрмет этигиз+. 30Неге тюгюл де, о Месигьге къуллукъ этмек учун, оьлмей аз къалды, жанын аямай иш юрютдю ва магъа сиз оьз заманыгъызда этип болмагъан кёмекни этди.

3

Гьакъ герти муъминлик

3^1Ахырда да, къардашларым, Раббибиз булан бирликде сююнюп къалыгъыз! Сизге шону гьакъында бирдагъы ва бирдагъы керен язмагъа магъа къыйын тюгюл, неге десе, о сизге къоркъунчдан къутулмагъа кёмек этежек+.

2Шо итлерден сакъ болугъуз, яманлыкъ этеген адамлардан сакъ болугъуз, сюннетни талап этегенлерден сакъ болугъуз+. 3Герти сюннет этилгенлер бизбиз. Неге тюгюл де, Аллагьгъа Ону Ругьундан таба ибадат этебиз. Бизге этген ишлери саялы Иса Месигь булан оьктем болабыз, тышдан гёрюнеген затлагъа да аркъа таямайбыз+.

4Буса да мен тышдан гёрюнеген затлагъа аркъа таяп болур эдим. Эгер бирев шогъар оьзюню себеплери бар деп ойлаша буса, мени шолай себеплерим кёп+. 5Мен тувуп, сегизинчи гюн сюннет этилгенмен, исрайыл халкъындан, Бенияминни наслусундан чыкъгъанман. Мен ягьудилени де ягьудисимен, Къанунну кютмекге гелгенде буса, мен фарисеймен+. 6Мен Исагъа иман салгъанланы бек къасткъылып гьызарладым. Къанунгъа асаслангъан муъминликге гёре чи мен сёз табып болмасдай эдим+.

7Амма шо заман мен уьстюнлюк деп гьисап этген затланы гьали, Месигь себепли болуп, бош ва пайдасыз затлар деп гьисап этемен. 8-9Раббим Иса Месигьни танымакълыкъны агьамиятлылыгъы булан тенглешдиргенде, олар барысы да гьеч затлардыр! Месигьге тюшюнмек учун ва Ону булан бирликде болмакъ учун, мен бары да затны гери урдум ва бары да затны мен бир пайдасыз чёпден артыкъ гёрмеймен. Къанунгъа гёре юрюйген муъминлигим тюгюл, Аллагь мени Месигьге иман салгъаным саялы къабул этди. Аллагьны къабул этегени бизин иманыбыздан асылы бола+. 10-11Месигьни ва Ону оьлюмден тирилтген гючню танымагъа сюемен. Мен де оьлюмден тириливге етмесми экенмен деп, О чекген азаплагъа ортакъчы болмагъа ва Ону оьлюмюнде Огъар ошама сюемен+.

12Мен гьали де шо мурадыма етишмегенмен, оьзюмню де камиллешгенмен деп гьисапламайман, амма алдыма салгъан муратгъа етишмек учун къаст этемен. Шо мурат учун Иса Месигь мени танглады+. 13Къардашларым, мен гьали де шогъар етишмегенмен. Артда къалгъан затланы барын да унутуп, алда токътагъанларына етишмеге къаст этемен. 14Мен окъдай болуп мурадыма багъып – савгъат алмакъ учун учаман. Шо савгъат буса Иса Месигьден таба Аллагь бизин Оьзюне багъып чакъыргъан даимлик яшавдур+.

15Бизге барыбызгъа да – ругь якъдан чыныкъгъан адамлагъа – гьар затгъа шолай къарамагъа тюше. Эгер неде буса да бир затда сизин пикругъуз башгъача буса, Аллагь сизге ачыкъ этип гёрсетер+. 16Гелигиз, барыбыз да билеген затыбызгъа асасланып яшап къалайыкъ.

17Къардашлар, менден уьлгю алывугъузда бир болугъуз ва биз сизге гёрсетген уьлгюге гёре яшайгъанлагъа къарагъыз+. 18Мен сизге алда да айтдым, гёзьяшлар тёге туруп гьали де айта тураман: бир хыйлылар Месигьни хачыны душманлары йимик яшайлар. 19Оланы ахыры оьлюмдюр, оланы аллагьы къурсагъыдыр, оланы макътавлугъу биябурлукъдур. Оланы бютюн ойлары бу дюньягъа бакъдырылгъан+. 20Биз кёклени ватандашларыбыз. Бизин Къутгъарывчубуз Раббибиз Иса Месигь ондан таба гележегин къаравуллап турабыз+. 21Огъар бары да затгъа ёлбашчылыкъ этмек учун къудрат да берилген. Шо къудрат булан О бизин осал, оьлюмге тарыйгъан къаркъараларыбызны тюрлендирип къояжакъ ва оланы Оьзюню макътавлу къаркъарасына ошатажакъ+.

4

4^1Шо саялы, сююмлю къардашларым, Раббибизни ёлундан тайышмай туругъуз! Сиз мени къуванчымсыз, башымны тажысыз, мен сизин сюемен ва сизге къарамагъа сюемен.

Ахыргъы насигьатлар ва сёзлер

2Мен Эводиягъа ва Синтигьиягъа ялбарып тилеймен: Раббибиз булан бирликде болгъаныгъыз саялы, эришивлюклени битдирип, бир гьасилге гелигиз+. 3Мени иш ёлдашым, шо къатынлагъа кёмек эт деп сагъа да ялбарып тилеймен. Неге тюгюл де, мен, Клемент ва оьзлени атлары яшав китабына язылгъан оьзге иш ёлдашларым да йимик, олар да Сююнч Хабарны билдирмек учун къыйын тёкдюлер+.

4Раббибиз булан бирликде гьар заман сююнюп къалыгъыз; бирдагъы керен де айтаман: сююнюп къалыгъыз!+
5Инсанлагъа сиз яхшы янашагъанны барысы да гёрсюнлер. Раббибиз узакъ къалмай къайтажакъ+. 6Гьеч бир затгъа да къайгъырмагъыз, тилеклеригизни дуаларыгъызда шюкюрлюк булан Аллагьгъа тапшуругъуз+. 7Шо заман бизин англавубуздан уьстюн гелеген Аллагьны парахатлыгъы сизин юреклеригизни ва гьакъылыгъызны Иса Месигь булан бирликде сакълажакъ+.

8Ахырда да, къардашларым, янгыз гьакъ, асил, адилли, таза затланы, сюювге лайыкълы ва гёзел, оьр болгъан ва макътавгъа лайыкълы затланы гьакъында пикир этигиз. 9Сиз менден уьйренген, алгъан, эшитген ва менде гёрген бары да затны давам этип туругъуз. Парахатлыкъ береген Аллагь шо заман сизин булан болар+.

10Сиз янгыдан мени гьайымны этегенигизге бек сююнюп, мен Раббибизге алгъыш этдим. Сиз гьар заман мени гьайымны этдигиз, амма шону гёрсетмеге сизин имканлыгъыгъыз болмады. 11Мен ону айтагъаным гьеч бир затгъа тарчыкълыгъым болгъаны саялы тюгюл. Гьар гьалда бары да затгъа рази болуп къалмагъа мен уьйренгенмен+. 12Тарчыкълыкъда ва токълукъда яшап бажараман. Токъ болма, ач къалма, бары затым болуп ва тарчыкълыкъда къалып – гьар затдан бары затгъа уьйрендим+. 13Магъа гюч береген Месигьден таба мен бары да затны этмеге боламан+.

14Къыйыным барда магъа кёмекге табулуп, сиз яхшы иш этдигиз+. 15Сиз оьзюгюз билесиз, филипиялылар: Сююнч Хабарны билдирмеге башлагъанда, мен Македонияны къоюп гетген заманда, сизден къайры Исагъа иман салгъанланы бир жыйыны да магъа харж якъдан кёмек этмей эди. 16Мен тарчыкъ гьалгъа тюшген заманда, сиз магъа Салоникге де бир нече керенлер кёмек йиберип гелдигиз+. 17Мен савгъатлар сююп айланагъаным тюгюл. Инг башлап мен сизге хайыр болгъанны сююп айланаман+. 18Эпафродитден таба сиз магъа тарыгъындан да артыкъ зат йиберип гелдигиз ва гьали мени бары да затым бар. Бу буса Аллагь рази къалагъан ва къабул этеген бир арив ийисли къурбан йимикдир+. 19Аллагьым да Иса Месигьден таба сизин бары да тарчыкъларыгъызны Оьзюню макътавлу байлыкъларындан толумлашдырар+. 20Атабыз Аллагьгъа гьар даим де макътавлар болсун! Амин.

Ахыргъы саламлар

21Иса Месигьге иман салгъанланы барысына да салам айтыгъыз. Мени янымдагъы иман къардашлар да сизге саламлар йиберелер+. 22Аллагьны бары да халкъы ва айрокъда Румну пачасыны къаласында ишлейгенлер сизге саламлар йиберелер+.

23Раббибиз Иса Месигьни рагьмусу сизин юреклеригизде болсун.

+ 1:1 Элч 16:1
+ 1:3 Рум 1:8, Филим 1:4, 2 Тим 1:3
+ 1:5 Элч 16:12-40
+ 1:6 1 Кор 1:8

+ 1:7 2 Кор 7:3, Эф 3:1, Кол 4:18, 2 Тим 2:9, Филим 1:1, Фил 4:14

+ 1:8 Рум 1:9, Рум 9:1
+ 1:9 Кол 1:9, 1 Сал 3:12-13, Филим 1:6
+ 1:13 Элч 28:30
+ 1:14 Элч 4:31
+ 1:15 2 Кор 11:13
+ 1:19 Элч 16:7

+ 1:20 Мк 8:38, Рум 1:16, Рум 14:8, 2 Кор 5:15

+ 1:23 2 Тим 4:6
+ 1:27 Эф 4:1
+ 1:29 Мат 5:11-12
+ 1:30 Кол 1:29, 1 Тим 4:10
+ 2:2 Фил 4:2, 1 Пет 3:8, Рум 12:16
+ 2:3 Гал 5:26, Рум 12:10, Эф 4:2
+ 2:4 Рум 15:2-3
+ 2:6 Югь 1:1, Югь 5:18, Югь 10:33
+ 2:7 Мат 20:28, Рум 8:3, 2 Кор 8:9
+ 2:8 Мк 14:36, Ягь 5:8
+ 2:9 Мат 28:18, Эф 1:21, Ягь 1:4
+ 2:10 Рум 14:11
+ 2:13 1 Кор 12:6
+ 2:15 Ягьуда 1:24, Мат 5:14, Эф 5:8
+ 2:16 Гал 2:2
+ 2:17 Элч 21:13, 2 Тим 4:6
+ 2:19 Элч 16:1, 1 Сал 3:2
+ 2:21 1 Кор 10:24, 1 Кор 13:5
+ 2:22 1 Кор 14:7, 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2
+ 2:25 Фил 4:18

+ 2:29 Рум 16:2, 1 Кор 16:18, 1 Сал 5:12-13, 1 Тим 5:17

+ 3:1 Фил 4:4
+ 3:2 Заб 21:17, Заб 21:21
+ 3:3 Рум 2:29, Эф 2:11, Кол 2:11
+ 3:4 2 Кор 11:18

+ 3:5 Яр 17:12, Лев 12:3, Рум 11:1, Элч 23:6, Элч 26:5

+ 3:6 Элч 8:3, Гал 1:13, Мк 10:20, Лкъ 1:6, Элч 22:3, Элч 26:5

+ 3:9 Рум 9:30-31, Рум 10:5

+ 3:10 Рум 8:17, 2 Кор 1:5, Кол 1:24, 1 Пет 4:13, Рум 6:5

+ 3:12 Ягь 11:40
+ 3:14 1 Пет 5:4, 1 Кор 9:24-25, 2 Тим 2:5
+ 3:15 1 Кор 2:6

+ 3:17 1 Пет 5:3, 2 Сал 3:9, 1 Тим 4:12, Тит 2:7

+ 3:19 2 Кор 11:15, 1 Сал 5:3, Мк 8:33

+ 3:20 Эф 2:19, Элч 1:11, 1 Кор 1:7

+ 3:21 1 Кор 15:35-52, 1 Югь 3:2, Рум 8:29, 2 Кор 3:18, Кол 3:1

+ 4:2 Фил 2:2
+ 4:3 Чыгъ 32:32, Заб 68:29, Вагь 3:5
+ 4:4 Фил 3:1, 1 Сал 5:16
+ 4:5 Якъ 5:8
+ 4:6 Мат 6:25, 1 Пет 5:7
+ 4:7 Югь 14:27, Фил 4:7, Кол 3:15
+ 4:9 Рум 15:33, 2 Сал 3:16
+ 4:11 1 Тим 6:6, 1 Тим 6:8
+ 4:12 1 Кор 4:11, 2 Кор 11:27
+ 4:13 1 Тим 1:12
+ 4:14 Фил 1:7
+ 4:16 Элч 17:1
+ 4:17 Рум 1:13
+ 4:18 Фил 2:25, Яр 8:21, Чыгъ 29:18
+ 4:19 Заб 22:1, 2 Кор 9:8
+ 4:21 Гал 1:2
+ 4:22 2 Кор 13:12

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Филиппадагъылагъа

- Баш Сёз

- Филиппадагъылагъа

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар